تجارت خارجی ایران در بهار ۱۴۰۴؛ کاهش هم‌زمان صادرات و واردات زنگ خطر اقتصاد

تجارت خارجی ایران در بهار ۱۴۰۴؛ افت کم‌سابقه صادرات و واردات

آمارهای رسمی تازه منتشر شده از گمرک ایران نشان می‌دهد که در سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۴، تجارت خارجی کشور دچار عقبگردی نگران‌کننده شده است؛ هم در حجم مبادلات و هم در کیفیت کالاهای مبادله‌شده.

تجارت خارجی ایران در بهار ۱۴۰۴؛ کاهشی فراتر از انتظار در صادرات و واردات

طبق این گزارش، مجموع مبادلات غیرنفتی ایران به ۴۳.۴۸۹ میلیون تن به ارزش ۲۴.۶۸۴ میلیارد دلار رسیده که نسبت به بهار سال گذشته هم از نظر وزنی و هم ارزشی کاهش یافته است. این افت، به‌ویژه در شرایط حساس اقتصاد کشور، می‌تواند نشانه‌ای از چالش‌های جدی در ساختار تجارت خارجی باشد.

🔹 افت شدید صادرات غیرنفتی

در بهار امسال، صادرات غیرنفتی ایران به ۳۴.۴۷۶ میلیون تن کالا به ارزش ۱۱.۶۵۵ میلیارد دلار رسید. این ارقام نشان از کاهش ۹.۳ درصدی در وزن و ۱۴.۴ درصدی در ارزش صادرات نسبت به مدت مشابه سال گذشته دارد.

نکته مهم‌تر کاهش ۵.۶ درصدی میانگین ارزش هر تن کالای صادراتی به ۳۳۸ دلار است. این یعنی ترکیب صادرات کشور همچنان به سمت کالاهای خام یا نیمه‌خام متمایل است و سهم کالاهای با ارزش افزوده بالا کمرنگ شده. به‌طور مشخص، صادرات محصولات پتروشیمی با کاهش ۲۸.۷ درصدی در وزن و ۲۴.۵ درصدی در ارزش، زنگ خطری برای تراز ارزی کشور و وابستگی بیشتر به بازارهای محدود محسوب می‌شود.

🔹 واردات کمتر؛ اما به چه قیمتی؟

از سوی دیگر، واردات ایران در سه‌ماهه نخست ۱۴۰۴ به ۹.۰۱۳ میلیون تن کالا به ارزش ۱۳.۰۲۹ میلیارد دلار رسید. این یعنی کاهش ۴.۳۵ درصدی در وزن و ۱۱.۷۳ درصدی در ارزش نسبت به بهار گذشته.

از نگاه کارشناسان، افت ۷.۷ درصدی ارزش متوسط هر تن کالای وارداتی (که اکنون به ۱۴۴۶ دلار رسیده) نشان می‌دهد واردات کشور بیشتر به سمت کالاهای ارزان‌قیمت یا مصرفی رفته و ورود کالاهای سرمایه‌ای و فناوری‌محور کاهش یافته است؛ موضوعی که در بلندمدت کیفیت تولید داخلی و رقابت‌پذیری صنایع را با تهدید جدی روبه‌رو می‌کند.

بازتنظیم مبادلات غیرنفتی؛ تجارت خارجی ایران در بهار ۱۴۰۴ به کجا می‌رود؟

بر اساس داده‌ها، اقلام عمده وارداتی مثل طلا (۹۶۵ میلیون دلار)، ذرت دامی (۸۸۳ میلیون دلار)، برنج (۵۰۰ میلیون دلار) و روغن آفتابگردان (۴۹۳ میلیون دلار) گواهی بر غلبه نیازهای مصرفی در واردات هستند.

🔹 شرکای تجاری؛ آسیایی‌ها همچنان در صدر

امارات، چین و ترکیه به ترتیب با ۳.۸۸۶، ۳.۴۲۸ و ۱.۹۸۶ میلیارد دلار، بزرگ‌ترین صادرکنندگان کالا به ایران در این بازه بودند. هند، آلمان، روسیه و هلند نیز در رده‌های بعدی قرار دارند که باز هم نشان‌دهنده تمرکز واردات کشور بر آسیا و کاهش نسبی وزن اروپا در این تعاملات است.

---

تحلیل تخصصی شرکت بازرگانی GTG

بازنگری در سیاست‌های تجارت خارجی، ضرورتی فوری برای اقتصاد ایران

شرکت بازرگانی GTG در تحلیل خود تأکید می‌کند که افت هم‌زمان حجم و کیفیت مبادلات غیرنفتی ایران در بهار ۱۴۰۴، زنگ خطری جدی برای آینده تراز تجاری و رشد صنایع کشور است. کاهش واردات کالاهای سرمایه‌ای، افت ارزش صادرات و وابستگی به مواد خام می‌تواند در بلندمدت زنجیره تولید و اشتغال را آسیب‌پذیرتر کند.

GTG توصیه می‌کند که سیاست‌گذاران اقتصادی هرچه سریع‌تر با:
✅ تسهیل فرایندهای صادراتی،
✅ کاهش بوروکراسی گمرکی،
✅ گسترش توافقات تجاری با بازارهای هدف
و در عین حال هدایت واردات به سمت کالاهای تکنولوژیک و مکمل تولید، تجارت خارجی را بازآرایی کنند. در غیر این‌صورت، ادامه این روند می‌تواند امنیت غذایی، صنعتی و حتی ارزی کشور را در سال‌های آینده تهدید کند.

---

منبع

بر اساس گزارش خبرنگار مهر و تحلیل اختصاصی شرکت بازرگانی GTG.